عبّاسيان دوباره سلطهء خود را بر مصر به دست آوردند . 2 - 5 . علويان طبرستان ( 254 - 314 ق ) در سال 250 هجرى ، حسن بن زيد علوى ( از نوادگان امام حسن عليه السلام ) كه ساكن رى بود ، به خواست مردم مازندران كه از ظلم حاكمان محلّى عبّاسيان به تنگ آمده بودند ، به اين سرزمين آمد و رهبرى قيامى را به عهده گرفت كه به تشكيل امارتى مستقل انجاميد . او كه ملقّب به « داعى كبير » و از امامان زيديّه و عالمى متبحّر بود ، طى بيست سال حكومت ، انديشه‌هاى شيعى را در منطقه رواج داد . « 1 » جانشين و برادر او محمّد بن زيد نيز اديبى شاعر و عادل بود كه اقدام‌هايى براى ترويج تشيّع انجام داد ؛ امّا بيش از او ، جانشينش حسن بن على حسينى معروف به « ناصر كبير » ، اقدامات عمرانى و آموزشى تأثيرگذارى را از خود به جا گذاشت . « 2 » چند تن ديگر از اين خاندان تا سال 314 هجرى بر مازندران حكومت كردند . علويان با دولت‌هاى محلّى همجوار و نيز نيروهاى عبّاسى ، درگيرىهايى داشتند كه موجب تضعيف قدرت آنان گرديد و سرانجام ، حكومت آنان به دست سامانيان برچيده شد . « 3 » 2 - 6 . سامانيان ( 261 - 389 ق ) سامانيان از خاندان‌هاى قديمى ايرانى در سمرقند و بخارا بودند كه در روزگار طاهريان در عالم سياست ترقّى كردند . با پيروزى اسماعيل سامانى ( متحّد كنندهء اين خاندان ) بر عمرو بن ليث صفّارى ، امارت آنان بر خراسان و ماوراء النهر تثبيت شد . اميران سامانى ، با حشمت و قدرت تا اواخر قرن چهارم ، فرمان‌روايى كردند و چون در اثر اختلافات داخلى ضعيف شدند ، به دست محمود غزنوى و امراى قراخانى از

--> ( 1 ) . تاريخ الطبرى : ج 9 ص 271 ، مقاتل الطالبيّين : ص 490 . ( 2 ) . تاريخ رويان ، آملى : ص 76 . ( 3 ) . ر . ك : علويان طبرستان ، حكيميان .